Deze dag staat onder deskundige leiding van Erik Grietens, beleidsmedewerker en woordvoerder Ruimte van Bond Beter Leefmilieu (BBL). Als expert ruimtelijke ordening werkte hij onder andere concrete recepten voor klimaatvriendelijke kernversterking uit. Hij geeft een inleiding van deze dag en neemt u mee in de vooruitzichten voor de bouwshift naar een hoger ruimtelijk rendement.

Op 20 december 2019 keurde de Vlaamse Regering het ontwerp van het Instrumentendecreet definitief goed met het oog op indiening bij het Vlaams Parlement. Raadgever Omgeving Johan Braet, Kabinet minister Zuhal Demir, geeft de actuele stand van zaken van het nieuwe Instrumentendecreet, hetwelk een logische en noodzakelijke vervolgstap zet in de bundeling en de afstemming van de omgevingsinstrumenten met het oog op ruimtelijke realisaties op het terrein.

Pieter-Jan Defoort, partner LDR Advocaten, gaat in op de krachtlijnen van de Bouwshift in de strategische visie van het Beleidsplan Ruimte Vlaanderen (BRV). Die gaan enerzijds over de transformatie van de bebouwde ruimte (‘ruimtelijk rendement’) en anderzijds over maatregelen om de open ruimte maximaal te vrijwaren. In welke mate zijn die krachtlijnen decretaal vertaald, inzonderheid via de Codextrein? Rechtstreekse maatregelen voor het vrijwaren van open ruimte blijven achter of gaan zelfs in een omgekeerde richting. Wegens het uitblijven van Vlaamse maatregelen zijn gemeenten zelf in actie geschoten met het afkondigen van lokale ‘bouwstops’ of ‘bouwpauzes’. Pieter-Jan maakt een aantal juridisch kanttekeningen en schetst de (juridische) patstelling waarin de ruimtelijke ordening in Vlaanderen zich bevindt.

Wat zijn de aandachtspunten en mogelijkheden binnen het Beleidplan Ruimte Vlaanderen? Wat is de speelruimte met de huidige instrumenten. Wat zijn de verwachtingen? Een interessant topgesprek met:

• Johan Braet, raadgever omgeving, Kabinet minister Zuhal Demir
• Pieter-Jan Defoort, partner LDR Advocaten

Hoe staan onze steden er anno 2020 voor? Wat zijn de grootste uitdagingen? Op welke transities dient het Vlaamse stedenbeleid in te zetten? Het Vlaamse Agentschap Binnenlands Bestuur heeft IDEA Consult aangesteld om een aanzet te geven voor een geactualiseerde Vlaamse beleidsvisie steden. Wouter Bervoets, expert vastgoed en gebiedsontwikkeling bij IDEA Consult, licht de verschillende transities toe, die het voorwerp moeten maken van het Vlaams stedenbeleid: compacte stad, bereikbare stad, inclusieve stad, circulaire stad en de economisch veerkrachtige stad. Hij gaat in op de kansen en uitdagingen die dit in relatie met de Bouwshift voor u biedt.

De Provincie Vlaams-Brabant neemt in haar nieuw ruimtelijk beleid nabijheid en bereikbaarheid als sturend principe voor ruimtelijke ontwikkelingen. Strategisch project Regionet Leuven ambieert daarbij de uitbouw van hoogwaardige vervoerscorridors, gekoppeld aan een shift in het ruimtelijke ordeningsbeleid. In de BRV Proeftuin Vlaams-Brabant onderzocht de provincie op welke wijze bestaande en nieuwe instrumenten kunnen worden ingezet om op regionale schaal het overaanbod op perifere locaties te verplaatsen naar goed ontsloten en voorziene kernen. Stephan Reniers, projectcoördinator Regionet Leuven, bespreekt hoe een geïntegreerde inzet van ruimtelijk-juridische beleidsinstrumenten bestuurlijk en financieel haalbare oplossingen kan bieden voor het realiseren van een kernversterkend beleid.

Hoe creëren we draagvlak voor de Bouwshift, die onbetaalbaar en onuitvoerbaar is? Hoe zit het met de planschadevergoeding en planbaten heffing? Hoe moet men respectievelijk eigenaren van bouwgronden compenseren bij planschade en hoe belasten bij planbaten? Kunnen steden en lokale besturen de kosten van de vergoedingen betalen? Bieden verhandelbare bouwrechten ofwel Transferable Developments Rights (DTR’s) hier een oplossing voor of juist niet? Over welke middelen beschikt de overheid? Kortom, wie betaalt de factuur van de bouwshift? Erik Paquay, director Rebel, bespreekt bovenstaande materie op een verhelderende wijze.

Mobiliteit en ruimte zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Bereikbaarheid vormt een brug tussen deze begrippen: van werkplekken, winkels en zorgvoorzieningen. De uitdaging is bereikbaarheid garanderen zonder een grote impact op mens en milieu. De geschiedenis leert dat schaarse ruimte opofferen aan nog meer auto’s de pijn slechts tijdelijk verzacht: extra rijstroken slibben snel weer dicht. Duurzaamheid en bereikbaarheid samenbrengen kan door in te zetten op nabijheid. Dan kost het minder energie om mensen en diensten met elkaar te verbinden. Prof. Kobe Boussauw, Ruimtelijke Planning en Mobiliteit Vrije Universiteit Brussel, legt de link tussen mobiliteit en ruimte. Daarbij neemt hij u mee in de evolutie van bereikbaarheid en krijgt u praktische handvatten hoe u daarop kunt inspelen.

We besluiten met een inspirerend voorbeeld. Provincie Antwerpen heeft de voorgenomen Bouwshift proactief benaderd. Samen met VITO en BUUR heeft de provincie het Ruimtekompas ontwikkeld, dat uitgaat van de mogelijkheden met de huidige ruimtelijke instrumenten. Het Ruimtekompas verbeeldt de knoop- en plaatswaarde als basis voor een bovenlokaal ruimtelijk beleid. Het geeft een objectieve basis om beleidskeuzes voor ruimtelijke ordening én mobiliteit aan elkaar te koppelen. Miranda Coppens, Provincie Antwerpen, geeft een toelichting op dit kompas en waarom zij dit proces proactief zijn gestart. Welke mogelijkheden zijn er met bestaande instrumenten? Dit inzicht wordt gebruikt bij de opmaak van het Provinciaal Beleidsplan Ruimte. Ze gaat in op de ontwikkelkansen voor multimodale knooppunten en het locatiebeleid voor hoogdynamische functies.

We gaan in gesprek over het nut en de noodzaak van de Bouwshift, alsmede de uitdagingen en ook opportuniteiten die het met zich meebrengt. Hoe kunnen we de diverse ruimtelijke uitdagingen met elkaar verbinden? Uw gesprekspartners:

• Wouter Bervoets, expert vastgoed en gebiedsontwikkeling IDEA Consult
• Stephan Reniers, projectcoördinator Regionet Leuven
• Erik Paquay, director Rebel