Prof. Sven Verbruggen: Vlaamse hoogbouw slimmer, betaalbaarder én rendabeler

Sven VerbruggenVlaamse steden zijn druk bezig hun grote verdichtingsopgave te concretiseren. Hoogbouw kan bijdragen aan de oplossing, mits betaalbaar, met de juiste stedelijke interactie en zorg voor groene expansieruimtes. Dat betoogt Sven Verbruggen, professor strategisch ontwerp en methodiek aan Universiteit Antwerpen.

Gepubliceerd op 3 september 2021

Verbruggen is op 23 september moderator van de studiedag Hoogbouw België 2021 en verzorgt de inleiding. Hij is altijd gefascineerd geweest door hoogbouw. ‘Tijdens eerder onderzoek heb ik als academische oefening een gewaagd hoogbouwproject voor Antwerpen ontworpen. Ik bedacht aan de rand van het 19e-eeuwse stadspark een vijfvingerige parkstructuur als uitbreiding met in elke vinger een woontoren. Daarmee wilde ik aantonen dat hoogbouw de historische stad spannender én groener kan maken. Als professor wou ik onderzoeken hoe die hoogbouw instrumenteel voor de stad kon zijn. Mijn studenten laat ik de haalbaarheid bestuderen.’

Kostenbatenanalyse
Verbruggen neemt die onderzoeksgerichte blik ook mee naar de studiedag. ‘Het gesprek wordt in Vlaanderen nog te vaak in oppositie gevoerd. Ik pleit voor een objectief debat, waarin we nuchter analyseren wat de voor en nadelen van hoogbouw zijn, op basis van een academische kostenbatenanalyse. Met de goede mix die dag van beleidsmakers, onderzoekers, ingenieurs en investeerders verwacht ik ook niet anders. Ik reken op een open, inhoudelijk debat over hoogbouw als middel om de stad te verdichten. Waar we het zeker over eens zullen worden is dat met alsmaar stijgende prijzen en buitenstedelijke bouwbeperkingen stedelijke verdichting pure noodzaak is.’

Manhattan-plan
Hoogbouw is in Vlaanderen echter onder een slecht gesternte begonnen, legt hij uit. ‘In de jaren zestig werd het zogeheten Manhattan-plan bij station Brussel-Noord bedacht: hoge kantoorgebouwen die op een hoger gelegen nieuw te ontwikkelen maaiveld met elkaar verbonden hadden moeten worden. Het project was zeer vooruitstrevend maar de uitvoering ondoordacht. Omdat er in de gebouwplinten niets werd geprogrammeerd, was het resultaat op maaiveldniveau kil en sfeerloos. De meeste boosheid was er nochtans over de vele arbeiderswoningen die ervoor waren gesloopt. Sindsdien wordt in Vlaanderen hoogbouw met de nodige argwaan bekeken, terwijl het toch ooit de archetypische oplossing was voor sociaaldemocratische bewegingen.’

Erfpachtsysteem
Anno 2021 is de grootste uitdaging volgens hem om betaalbare hoogbouw met een rijke stedelijke mix te realiseren. ‘Glimmende woontorens voor expats en welgestelden zijn niet de oplossing. We willen er juist ook onze woonstarters en gezinnen kunnen huisvesten. Wat nodig is, zijn interessante businessplannen met nieuwe collectiviteiten en betaalbare modellen. Dat kan mogelijk door een slimme stapeling van functies: een in elkaar vervlochten gebouwencomplex met woningen in het sokkelgebouw, kantoren en hotels in de hoogbouw en gezamenlijke voorzieningen als kinderopvang. De hoogbouw kan daarbij energie opwekken voor de openbare ruimte en woningen. Overheden kunnen marktpartijen ook beter faciliteren. We moeten toe naar een erfpachtsysteem en verhandelbare ontwikkelrechten zoals in Nederland. Dat vergroot de financiële haalbaarheid van een project.’

Transformatie WTC Brussel
Verbruggen ziet het tij ten gunste van hoogbouw keren. ‘Met het Beleidsplan Ruimte Vlaanderen kunnen we hoogbouw inzetten als een tool tot stedelijke verdichting. Stadsbouwmeesters zoals Kristiaan Borret en Christiaan Rapp hebben in onze grote steden een lans gebroken voor hoogbouw die de leefbaarheid vergroot. Zo hebben we de woonwerkprojecten in Antwerpen Nieuw-Zuid van Triple Living te danken aan Borret. Een benodigde volgende stap is de objectivering van de stedelijke hoogbouwvisies met harde cijfers en afspraken. Dat geeft echte houvast aan marktpartijen.’

Intussen worden in Brussel-Noord de fouten uit het verleden hersteld. ‘Eigenaar Befimmo is bezig de monotone WTC-kantoorkolossen te transformeren naar een multifunctioneel werk-, woon- en verblijfgebied dat zich opent naar de stad. Het 110.000 m2 grote ZIN-project met toegevoegde woningen, hotel, sportruimtes, vrijetijdsruimtes, horeca en co-working kan de menselijke maat terugbrengen.’

Wilt u meer horen van Prof. Sven Verbruggen? Kom dan naar de studiedag Hoogbouw België 2021 op 23 september. U hoort topexperten over kansen voor stedelijke bouw. Het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en 3 steden presenteren hun ruimtelijke visie en beleidskaders voor hoogbouw. Inschrijven voor deze studiedag is nog mogelijk!

Hoogbouw België 2021

Wilt u meer horen van Prof. Sven Verbruggen? Kom dan naar de studiedag Hoogbouw België 2021 op 23 september. U hoort topexperten over kansen voor stedelijke bouw. Het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en 3 steden presenteren hun ruimtelijke visie en beleidskaders voor hoogbouw.

Bekijk programma