focus op talent laat kantorenmarkt groeien

Verslag webinar Kansen op de kantorenmarkt
De vastgoedmarkt beleeft weer gouden tijden, maar de kantorenmarkt lijkt er nog iets minder rooskleurig voor te staan. Volgens René Buck is de toekomst gunstig en kunnen beleggers en gemeenten hier een slag in slaan mits ze rekening houden met een aantal zaken.

Vraag op kantorenmarkt trekt aan
René Buck, directeur van Buck Consultants International, gaf in het SPRYGwebinar van 18 mei aan dat de vooruitzichten voor de kantorenmarkt in Nederland gunstig zijn. De Randstad laat in 2015 een opleving zien, die ook al in de huurprijs is te zien. Het aantal vierkante meter dat leeg staat neemt af door de stijging in vraag. De omvang van beleggingen in de kantoorpanden zijn weer toegenomen, wat ook vooral in de Randstad te zien is.

Het gezond worden van de kantorenmarkt is deels te danken aan de vele kantoorgebouwen die in de afgelopen jaren getransformeerd zijn naar andere gebruikersdoelen. De transformatie maakt dat in Amsterdam, Den Haag, Eindhoven en Rotterdam veel kantoorruimte verdwenen is.

Toekomst
Buck heeft op basis van gegevens van het CBS en Centraal Planbureau twee scenario’s gemaakt voor de periode 2012 tot 2030. Hieruit blijkt in het minst positieve scenario dat er een economische groei is van 1.2% per jaar, terwijl het hoge scenario van 2.2% groei uitgaat. De werkgelegenheid stijgt in het eerste geval 0.1% en het andere geval 0.6% per jaar. De banengroei is het grootste in de Randstad en in Gelderland en Brabant. In totaal gaat het volgens het hoge scenario om zo’n 800.000 banen erbij, waarvan het overgrote deel in de dienstverlenende sector ontstaat. Een positief bericht, wat betekent dat er kantoorruimte voor die 800.000 banen nodig is. Buck ziet dan ook de behoefte aan kantoorruimte groeien in de periode tot 2030.

Kansen ondanks leegstaande kantoren
Natuurlijk staat er nog veel kantoorruimte leeg, maar volgens Buck zijn er ook legio kansen. Hoe gaat de belegger of ambtenaar hier het beste mee om? Door steeds op drie punten een keuze te maken als het gaat om kantoorlocaties:

1. Voor welke regio kiezen we?
2. Waar vinden we de juiste doelgroep?
3. Wat is de juiste locatie?

Buck heeft deze drie punten gecombineerd met zijn hoge en lage ontwikkelscenario tot 2030. Dan blijkt voor Nederland, dat bij het maken van keuze voor:

1. Juiste regio: Flevoland en groot deel van de Randstad zijn aan te merken als de regio’s waar er weinig tot géén risico’s zijn om te investeren in kantoorruimten. Het is slim om daar kantoorlocaties te ontwikkelen of te kopen.

2. Juiste doelgroep. Vaak wordt op basis van sectoren hier een uitspraak over gedaan. Maar het is volgens Buck slimmer om te kijken naar de manier waarop de kantoorlocatie gebruikt wordt om daarna te kijken naar de doelgroep. De locaties kunnen worden ingedeeld in hoofdkantoren, supportkantoren, verblijfskantoren, in- en uitvliegkantoren, R&Dbedrijven, publieksgerichte bedrijven, creatieve sectoren. Voor R&D zijn bijvoorbeeld hele andere medewerkers nodig dan voor een publieksgericht bedrijf.

3. Juiste locatie of vestigingsmilieus: waarbij de volgende locaties zijn te onderscheiden: toplocaties, binnenstedelijke Intercity stationslocaties, binnenstad, creatieve locaties, binnenstedelijke niet IC locaties, uitvalswegen, science parken, snelweglocaties.

Succesvol zijn met kantoorvastgoed, betekent dat het zaak is om deze drie punten met elkaar te combineren. Vanuit de beleggersoptiek is het slim om niet alleen te kijken naar de Randstad, maar juist naar de Brabantse en Gelderse zone.

Een andere manier om te bepalen hoe u succesvol kunt zijn op de kantorenmarkt, is door te kijken naar vastgoedconcepten voor de kantorenmarkt. Dat is een andere manier van organiseren, met als voorbeeld alle creatieve business bij elkaar in één kantoortoren. Dit soort concepten zijn interessant voor de verschillende leegstaande panden. Een ander voorbeeld van een vastgoedconcept is een sciencepark of campus. In Nederland gebruiken we die termen door elkaar. Campussen zijn te zien als een ontwikkeling. Een aantal science parken zijn inmiddels volwassen te noemen, maar een flink aantal zit nog in de groeifase. Natuurlijk zijn er ook nog een aantal die in de opstartfase zitten. Pas na een paar jaar zal blijken of de starters kansen hebben om volwassen te worden.

Uit de campussen die al in de groei- of volwassen fase zitten, weten we dat de bedrijven die kantoor houden, bewust naar de campus zijn getrokken. Ze wilden zaken doen met de universiteiten, de (bijna) afgestudeerde talenten, maar ook met de andere bedrijven er hun kantoor hebben. De cijfers van Buck bewijzen het. Het aantal bedrijven dat op een campus is gevestigd, is met 13.5% gegroeid in 2012-2014. Dit betekent dat er 22,5% meer arbeidsplaatsen zijn gekomen, totaal zo’n 10.000 arbeidsplaatsen. Dat heeft impact op de vraag naar kantoorvastgoed. De bedrijven op het campusterrein vragen bijna altijd een regulier kantoorgebouw.

Talentvolle mensen geeft extra kansen voor kantorenmarkt
Het beschikbaar zijn van talentvolle mensen is voor een bedrijf van groot belang. Het maakt dan ook dat dit weer impact heeft op de vraag die de vastgoedsector krijgt naar kantoorlocaties. Het wordt voor internationale bedrijven steeds belangrijker om rekening te houden met het beschikbaar zijn van nationale talenten op de plek waar ze zich vestigen.

Een internationaal bedrijf kijkt daarbij als ze een keuze voor een land moet maken ook, of een land aantrekkelijk is voor het over laten komen van expats. Dit betekent dat zaken als het belastingregime, de regelgeving en het inflatieniveau van een land, meegenomen worden in hun beslissing. Na een eerste keuze voor een land, let een bedrijf bij de keuze voor de regio binnen Nederland ook weer prominent naar de arbeidsmarkt.

Nederland doet het goed op deze aspecten. Zo hebben we in ons kleine land zo’n 100.000 expats bij internationale bedrijven werken. En de kansen voor het aantrekken van internationale bedrijven zijn volgens Buck erg goed. Hij baseert zich op twee verschillende rapporten van Mercer. Het eerste rapport gaat over de quality of living. Volgens Mercer is die erg hoog in Nederland. Amsterdam staat in de ranking op plek nummer 8. De top drie bestaat hier uit de steden Wenen, Zurich en München. Het tweede rapport geeft een ranking over de kosten van het leven in deze steden. In die ranking staat Amsterdam op de 13e plek. Dus 13 steden zijn duurder om in te wonen, wat steden zijn als Wenen, Zurich, Parijs en Geneve. Amsterdam doet het dan ook niet slecht als trekker van internationale talent en bedrijven. NL heeft dan ook een interessante uitgangspositie hiervoor. Buck concludeert dat de kansen goed blijven, mits we in NL de uitgangspunten voor aantrekkelijkheid blijven hanteren. Dit leverde in 2015 al 207 nieuwe bedrijven op, met 7800 nieuwe banen. Vertaalt naar m2 is dit op jaarbasis 80.000 tot 100.000 m2 extra vraag naar kantoorruimte.

Verslag webinar 18 mei René Buck door Helma van den Berg, helma@spryg.com

Webinar zelf volgen? Meldt u dan hier aan.